เซลล์ต้นกำเนิดกับการฟื้นฟูสภาวะเสื่อม: Stem Cells & Regeneration จากชีววิทยาสู่การแพทย์แห่งอนาคต

การทดลอง Protocols

การเพาะเลี้ยงเซลล์ต้นกำเนิดประสาทในห้องปฏิบัติการอาจแบ่งออกเป็น 2 วิธีหลัก คือ
1. Neurosphere culture วิธีนี้เป็นที่นิยมมากในยุคแรกของการศึกษาเซลล์ต้นกำเนิดประสาทเนื่องจากในวารสารวิจัยที่ตีพิมพิ์การค้นพบเซลล์ต้นกำเนิดประสาทใช้วิธีนี้ในการเพาะเลี้ยง หลังจากนั้นมานักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกได้ใช้วิธีนี้ในการวัดจำนวน วัดการเเตบโต วัดการเจริญพัฒนา ในแง่มุมต่างๆ ด้วยเชื่อว่า เซลล์ต้นกำเนิดหนึ่งเซลล์เมื่อนำมาเพาะเลี้ยงด้วยวิธีนี้จะสร้างกลุ่มเซลล์นิวโรสเฟียร์ (neurosphere) ได้หนึ่งอัน ถ้าเกิดนิวโรสเฟียร์ 10 อัน ก็ตีความได้ว่าเกิดมาจากเซลล์ต้นกำเนิดประสาท 10 เซลล์ และถ้าหากขนาดของนิวโรสเฟียร์ใหญ่ก็แสดงว่าเซลล์มีการแบ่งตัวถี่และสร้างเซลล์มากกว่าในนิวโรสเฟียร์ที่มีขนาดเล็กกว่า

แต่อย่างไรก็ตามเป็นที่แน่ชัดแล้วว่าตำนานการเพาะเลี้ยงเซลล์ต้นกำเนิดประสาทแบบนิวโรสเฟียร์กำลังจะอวสาน เนื่องจากเหตุผลดังต่อไปนี้

1. นอกจากเซลล์ต้นกำเนิดประสาทสามารถสร้างนิวโรสเฟียร์ได้แล้ว เซลล์ชนิดอื่นก็สามารถสร้างได้เช่นกัน

2. ภายในนิวโรสเฟียร์ประกอบไปด้วยเซลล์หลายชนิดซึ่งมีการเจริญพัฒนาแล้ว ดังนั้นไม่ใช่กลุ่มของเซลล์ต้นกำเนิดประสาททั้งหมด

3. เนื่องนิวโรสเฟียร์มีลักษณะก้อนกลมที่มีเซลล์จำนวนมากเกาะกันแน่นทำให้สารอาหารและอากาศไม่สามารถแพร่ผ่านเข้าไปเลี้ยงยังใจกลางได้ จึงพบว่าเซลล์ที่อยู่ตรงกลางนิวโรสเฟียร์ตายแบบเนคโครซีส (necrosis) และอพอบโตซีส (apoptosis) และเกิดการกินแบบฟาร์โกไซโซสด้วยภายในใจกลางของนิวโรสเฟียร์

4. ที่ชั้นภายนอกของนิวโรสเฟียร์พบว่าเซลล์มีใบพัดพิเศษที่ช่วยให้เซลล์เคลื่อนไหวได้ นิวโรสเฟียร์ 2 ก้อนที่อยู่ใกล้กันจึงเกิดการรวมกันเป็นนิวโรสเฟียร์ขนาดใหญ่ขึ้นได้ ดังนั้นการแปรผลที่ว่าเซลล์ต้นกำเนิดหนึ่งเซลล์เมื่อนำมาเพาะเลี้ยงด้วยวิธีนี้จะสร้างกลุ่มเซลล์นิวโรสเฟียร์ได้หนึ่งอัน จึงไม่สามารถใช้ได้

2. Monolayer culture เป็นการเพาะเลี้ยงเซลล์ต้นกำเนิดประสาทในรูปแบบที่นิยมกับเซลล์เพาะเลี้ยงทั่วไปซึ่งเซลล์ต้นกำเนิดประสาทเกาะที่ผิวภาชนะเพาะเลี้ยงซึ่งถูกเคลือบด้วยสารที่เป็นองค์ประกอบใน extracellular matrix เช่น polyornithine, laminin, fibronectin และ poly-d-lysine เป็นต้น
การเพาะเลี้ยงด้วยวิธีนี้ทำให้เซลล์ที่ได้มีความบริสุทธิ์สูง กล่าวคือ เซลล์ต้นกำเนิดประสาทยังคงสามารถเติบโต แบ่งตัว ได้เรื่อยๆ มีการเจริญพัฒนาไปเป็นเซลล์อื่นได้น้อยมากหากเลี้ยงในภาวะที่เหมาะสม ซึ่ง Kempermann และคณะ (และกลุ่มวิจัยอื่นๆ) สามารถเพาะเลี้ยงเซลล์ต้นกำเนิดประสาทจากเดนเตตไจรัสด้วยวิธีนี้ได้ไม่ต่ำกว่า

passage number 60 และเมื่อเก็บเซลล์ต้นกำเนิดประสาทดังกล่าวไว้ในไนโตรเจนเหลวก็สามารถนำกลับมาเพาะเลี้ยงได้อีก หากต้องการเหนี่ยวนำให้สร้างเซลล์ประสาทก็สามารถทำได้โดยการหยุดให้สารเร่งการเติบโต (growth factors) หรือเติมสารบางชนิด เช่น กรดวิตามินเอ หรือ BDNF เป็นต้น ดังนั้นวิธีการเพาะเลี้ยงแบบนี้กำลังได้รับความนิยมเนื่องจากสามารถควบคุมปัจจัยต่างๆ ได้ดีและผลการทดลองที่ได้มีความแม่นยำและน่าเชื่อถือกว่าการเพาะเลี้ยงแบบนิวโรสเฟียร์

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: