เซลล์ต้นกำเนิดกับการฟื้นฟูสภาวะเสื่อม: Stem Cells & Regeneration จากชีววิทยาสู่การแพทย์แห่งอนาคต

เซลล์ต้นกำเนิดประสาท NSC

เซลล์ต้นกำเนิดประสาท (neural stem cells) เป็นเซลล์ที่มีคุณสมบัติพิเศษซึ่งสามารถแบ่งตัวสร้างเซลล์ของระบบประสาท ซึ่งได้แก่ เซลล์ประสาท (neurone) และเซลล์เกลีย คือ เซลล์แอสโทรไซต์ (astrocyte) และเซลล์โอลิโกเดนโดรไซต์ (oligodendrocyte) เซลล์ต้นกำเนิดประสาทมีบทบาทเป็นผู้สร้างเซลล์ชนิดต่างๆ ดังกล่าวข้างต้นในระหว่างการเจริญพัฒนาของระบบประสาทของตัวอ่อน (embryo) เช่น ทารกที่อยู่ในครรภ์ของมารดา เป็นต้น ภายหลังจากคลอดแล้วยังพบว่าเซลล์ต้นกำเนิดประสาทที่พบในสมองหลายบริเวณยังคงทำหน้าที่สร้างเซลล์ประสาทและเซลล์เกลีย ซึ่งกระบวนการเกิดใหม่ของเซลล์ประสาท (adult neurogenesis) ดังกล่าวนี้พบได้ตลอดอายุขัยของมนุษย์ตั้งแต่ภายหลังการคลอดจนกระทั่งชราภาพซึ่งจากการศึกษาพบว่าสมองมีอัตราการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ลดน้อยลงเมื่ออายุเพิ่มมากขึ้น อย่างไรก็ตามการเกิดใหม่ของเซลล์เกลีย (gliogenesis) ในผู้ใหญ่ก็สามารถเกิดขึ้นได้เช่นกันหากแต่มีการศึกษาน้อยกว่ากระบวนการสร้างเซลล์ประสาทใหม่

การศึกษาด้านชีววิทยาของเซลล์ต้นกำเนิดประสาททำให้นักวิทยาศาสตร์ค้นพบบทบาทของเซลล์พิเศษนี้ต่อการทำงานของสมองในหลายด้าน เช่น กระบวนการเรียนรู้และจดจำ เป็นต้น นอกจากนี้ยังพบว่าโรคและภาวะความผิดปกติของสมองบางส่วนเกี่ยวข้องกับการทำหน้าที่ของเซลล์ต้นกำเนิดประสาทที่เปลี่ยนแปลงไป และมีงานวิจัยบางส่วนระบุถึงความสัมพันธ์ระหว่างเซลล์ต้นกำเนิดประสาทกับกับเซลล์ต้นกำเนิดเนื้องอก (tumour stem cells) ซึ่งอาจนำไปสู่การเกิดมะเร็งสมองได้

กระบวนการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ (Adult neurogenesis) เป็นกระบวนการ (process) ที่ประกอบไปด้วยขั้นตอนหรือเหตุการณ์ (events) ที่เกิดขึ้นหลายองค์ประกอบย่อยๆ การศึกษากระบวนการเกิดใหม่ของเซลล์ประสาทจึงจำเป็นต้องจำกัดขอบเขตการศึกษาให้แน่ชัดถึงขั้นตอนที่จำเพาะนั้นๆ ในสมองของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมรวมทั้งมนุษย์มีบริเวณที่เป็นแหล่งสร้างเซลล์ประสาทอยู่อย่างน้อยสองบริเวณ คือ

  1. ชั้น subventricular zone (SVZ) ของโพรงสมองส่วนข้างที่เรียกว่า lateral ventricles
  2. ชั้น subgranular zone (SGZ) ของสมองส่วนเดนเตตไจรัส (dentate gyrus) 

 กระบวนการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ในสองบริเวณดังกล่าวมีความแตกต่างกัน ซึ่งบริเวณที่อยู่ “บ้านของเซลล์ต้นกำเนิดประสาท” (neural stem cell niche) ซึ่งเป็นบริเวณเล็กๆ ที่ประกอบไปด้วยสิ่งแวดล้อมข้างๆ เซลล์ที่เหมาะสมต่อการทำหน้าซึ่งเรียกว่า microenvironment

ติดตามอ่านเพิ่มเติมได้ที่นี่

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: